05 dec Hoe denktanks als het CPB opnieuw in de Iridium-valkuil stappen

Op 1 december presenteerden onze publieke denktanks het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hun visie op de toekomst en twee scenario’s voor Nederland in 2030 en 2050. In het nu al gedateerde rapport “Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving” voorspellen ze onder andere “beduidend minder economische groei” en “een onzekere toestroom van immigranten”. Dit lijken vooralsnog de enige twee betrouwbare voorspellingen. Voor de rest zijn het traditionele lineaire voorspellingen, die direct na publicatie de prullenbak in kunnen als voorbeelden van typisch Iridium-denken.

Het gevaar van Iridium-denken

Iridium was een bedrijf dat eind jaren tachtig werd opgericht door Motorola. De Amerikaanse multinational zag als een van de eersten in dat de markt voor mobiele telefonie buiten de grote steden enorm was. Het enige dat de groei van deze markt in de weg stond waren de enorm hoge kosten van zendmasten. Iridium was het sublieme antwoord op dit probleem en bestond uit de lancering van 77 satellieten (vernoemd naar het atoomnummer 77 voor Iridium). Deze zouden ervoor zorgen dat overal op onze planeet mobiele telefonie mogelijk zou zijn.

Het businessmodel van Motorola was gebaseerd op aannames van 1 miljoen gebruikers in de ontwikkelingslanden, met elk een mobiele telefoon van $ 3.000 per stuk ern verbruikskosten van $ 5.00 per belminuut. Iedereen weet nu dat Iridium één van de grootste slachtoffers was van technologische innovatie en vanaf het begin geen schijn van kans had. De investeerders hebben meer dan $ 5 miljard in rook zien opgaan. Deze faliekante mislukking kende vele oorzaken.

Al bij de lancering van de eerste satellieten daalden de kosten van zendmasten bijvoorbeeld al enorm, terwijl de snelheid van netwerken exponentieel toenam. Tegelijk daalden de prijzen van mobiele telefoons en werden nieuwe, goedkope abonnementen geïntroduceerd. Anno 2015 kun je al voor € 47 onbeperkt bellen en appen, en kost ook al het overig dataverkeer helemaal niets.

Iridium is natuurlijk niet het enige slachtoffer van exponentiële technologieën. Ook Motorola’s concurrenten Odyssey en Globalstar maakten vergelijkbare verkeerde inschattingen en uiteindelijk verloor de industrie bijna $ 15 miljard.

Conclusie: ze hadden de snelheid van technologische ontwikkeling en marktgroei veel te laag ingeschat.

Vooruitkijken doe je toch niet via de achteruitkijkspiegel?

Achteraf kunnen we eenvoudig vaststellen dat deze bedrijven blind zijn geweest voor de exponentiële ontwikkelingen. Ten tijde van de lancering van de eerste satellieten waren de businessmodellen en aannames zelfs al twaalf jaar oud! In de literatuur wordt dit het Iridium-moment genoemd: bedrijven en adviesbureaus die gebruikmaken van lineaire methodes, tools en ontwikkelingen uit het verleden om een versnellende toekomst te voorspellen.

Ook de wereld van dure consultants kent haar Iridium-momenten. McKinsey adviseerde AT&T eind jaren tachtig bijvoorbeeld om niet in mobiele telefonie te stappen. Zij voorspelden dat de markt in 2000 minder dan één miljoen gebruikers zou tellen.

“advies van McKinsey aan AT&T: stap niet in mobiele telefonie”

Door een misrekening van McKinsey van 99% (de markt telde in 2000 meer dan 100 miljoen mobiele telefoons) miste AT&T compleet de boot en daarmee één van de grootste zakelijke kansen van onze tijd.

De Gartner Group voorspelde op haar beurt in 2010 dat Symbian binnen enkele jaren het belangrijkste besturingssysteem zou zijn voor mobiele devices, met een geschat marktaandeel van meer dan 30%. Android zou volgens Gartner niet meer dan een volger blijven met een marktaandeel onder 30%. In 2012 sloot Symbian haar deuren en in 2015 is Android zelfs iOS van Apple voorbij gestreefd, met meer dan één miljard verkochte licenties.

Het is heel wrang om vast te stellen dat bureaus als McKinsey, Forrester en Gartner er met een factor tien tot honderd naast konden zitten, vooral omdat deze zogenaamde deskundigen het vertrouwen genoten van bedrijven en overheden over de gehele wereld. Partijen die hun strategische plannen voor de lange termijn baseerden op dergelijke rapporten en voorspellingen.

’s Werelds beste voorspellers voorspelden destijds lineaire-veranderingen terwijl de capaciteiten van producten en omvang van markten exponentieel groeiden en prijzen van producten met dezelfde snelheid daalden. De toenmalige voorspellingen zijn dus duidelijke voorbeelden van Iridium-denken gebleken. Er werd vooruitgekeken via de achteruitkijkspiegel.

Het Iridium-denken hebben we in 2015 nog steeds niet afgeleerd

De voorspellingen en scenario’s van de denktanks CPB en het PBL zijn de nieuwe Iridium-voorbeelden. Ze zijn gebaseerd op bestaand overheidsbeleid en voorgenomen maatregelen. De uitvoering van het beleid en maatregelen staan net zo vast als de zekerheid dat deze onze grote problemen eerder zullen vergroten dan oplossen.

“Exponentiële technologische ontwikkelingen en grote systeem- en marktontwrichtingen zijn niet meegenomen bij de CPB-voorspellingen”

Exponentiële technologische ontwikkelingen en grote systeem- en marktveranderingen zijn niet door het CPB en PBL meegenomen bij het opstellen van eerder genoemd rapport. Nog opmerkelijker is dat zij geen rekening gehouden lijken te hebben met voorspelbare doorbraakinnovaties, met grote economische en maatschappelijke impact. Het is dan ook zorgwekkend om te zien dat het Iridium-denken nog steeds niet is afgeleerd.

Exponentiele ontwikkelingen met grote impact op economie en maatschappij

Je hoeft geen futuroloog of trendwatcher te zijn om vandaag de dag verschillende technologische ontwikkelingen te herkennen die tot grote economische en maatschappelijke disrupties zullen leiden.

Zonne-energie is zo’n exponentiële ontwikkeling en zal uiteindelijk leiden tot gratis elektriciteit. Een goede zaak voor het collectief, maar tegelijk is de overvloed ook disruptief. Deze ontwikkeling betekent namelijk ook dat de overheid jaarlijks enkele miljarden euro’s aan energieaccijns gaat verliezen. Uiteraard heeft dit ook de ondergang van energiereuzen als Nuon, Eneco en Essent tot onvermijdelijk gevolg.

“Niet Eneco of Nuon zijn de partners van de zon, maar WIJ zijn de toekomstige partners van de zon en wederverkopers van duurzame energie”

De introductie van de volledig autonome ‘Apple Car’ rond 2020 is een ander voorbeeld van een exponentiele versnelling van nieuwe technologieën én een meedogenloze disruptie voor de huidige leveranciers van mobiliteit. Denk aan autorijscholen, autoverhuurders, dealers en zelfs een nu nog revolutionaire dienst als Uber.

Deze partijen zullen zonder uitzondering rekening moeten houden met een omzetdaling van 50% (dealers en leasemaatschappijen) tot 90% (autoverhuurders en rijscholen). Want waarom zou je nog een auto kopen, leasen of huren als je bijna overal en op elk willekeurig moment over mobiliteit kunt beschikken met een zelfsturend voertuig van Apple of Google?

Op termijn zal het aantal verkeersongelukken met meer dan 90% dalen, wat direct invloed heeft op de hoeveelheid werk bij spoedeisende hulp bij ziekenhuizen en het beschikbare aantal donororganen. Ook zal het aantal voertuigen in steden met meer dan 50% dalen, waardoor parkeerplaatsen geschikt worden gemaakt voor markten met lokale producten of stadsparken. Dure parkeergarages kunnen vervolgens prima dienst doen als degelijke asielopvangcentra of exclusieve ‘urban residences’.

Als we het als samenleving slim aanpakken en ons meer bewust worden van de macht en kracht van het collectief, kunnen we via coöperatieve entiteiten voorkomen dat de gigantische revenuen van de nieuwe diensten rondom mobiliteit in de zakken verdwijnen van een paar Silicon Valley investeerders. We kunnen dan echt een wereld en zelfredzame samenleving creëren die beter en duurzamer is dan nu.

Overheid krijgt steeds meer moeite om haar huishoudboekje op peil te houden

De transformatie van onze wereld naar een volgende fase in onze beschaving en de opkomst van de circulaire economie zal grote invloed hebben op de inkomsten van overheden. We zullen steeds minder producten kopen en de focus zien verschuiven naar (her)gebruik via diensten.

Als Philips lumen gaat verkopen in plaats van lampen, zul je zien dat lampen opeens 10X langer meegaan en minder energie verbruiken.

We willen helemaal geen wasmachine van Miele of wasmiddel kopen, we willen schone was. Bundles van Miele is het antwoord op deze ontwikkeling, waarmee de levensduur van de machines opvallenderwijs verdubbelt, omdat dit in het directe belang van eigenaar Miele is.

Dit soort ontwikkelingen leidt ook tot het inzicht dat producten in ‘bruikleen’ door hun eigenaren gezien gaan worden als een magazijn van grondstoffen, in plaats van afval dat in Afrika gerecycled moet worden.

Voor overheden betekent dit dat er steeds meer druk komt te staan op het heffen van belastingen. Want het heffen van bijvoorbeeld energiebelasting op gratis zonne-energie, die we nota bene zelf opwekken, is immoreel en op termijn niet te handhaven.

Ook de transformatie van onze economie en veel business modellen naar ‘delen en alles als een service (EaaS)’ zal een negatieve invloed hebben op de btw-inkomsten en andere belastingen voor de overheid.

“het heffen van energiebelasting op gratis zonne-energie die we zelf opwekken is immoreel”

 

Wie niet wil leren, moet maar voelen

Deze en vele andere exponentiele ontwikkelingen blijven in het rapport van het CPB en PBL onbesproken en zijn niet meegenomen in hun toekomstvoorspellingen. Integendeel zelfs, want het is natuurlijk absurd en bijna ongelofelijk dat onze publieke denktanks voorspellen dat de belastingdruk de komende decennia niet zal veranderen!

Met de acceptatie van de methode en het Iridium-denken accepteer je ook de aannames van het CPB en PBL over de toekomst. Maar opnieuw zal aangetoond worden dat lineaire langetermijnvoorspellingen keer op keer uiterst onbetrouwbaar zijn en vaak de plank volledig misslaan.

Trendwatching en futurologie zijn geen wetenschap, noch bieden ze een garantie voor het doen van juiste voorspellingen. Maar wie de ontdekkingsreis naar de toekomst onderneemt komt terug met een karrevracht aan kennis en innovatieve ideeën.

Zo leren we ook te denken in het ondenkbare, zodat we voorbereid zijn op het moment waarop een voor onmogelijk gehouden toekomst, plotsklaps realiteit blijkt te zijn.


 

MEER INFORMATIE?

Vind je dit een interessante blog of heeft het artikel jou geïnspireerd? Ruud Veltenaar biedt masterlezingen, sector keynotes en strategische workshops over meer dan 15 sectoren. Deze inspirimenten zijn bij uitstek geschikt voor jaar- of klantbijeenkomsten, congressen, interne meetings of strategische sessies. Heb je interesse in een inspirerende en interactieve lezing of workshop vraag dan om meer informatie via het aanvraagformulier.

Voorbeelden van inspirimenten over exponentiële ontwikkelingen en technologieën zijn: “10X Factor” en “Technologische Revolutie

Lees ook de blog “Bedrijf van de toekomst” voor meer informatie over exponentiële technologieën.

Geïnteresseerd in mijn dagelijkse activiteiten als Trendwatcher of spreker? Volg mij dan op Twitter.

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.