23 aug Klimaatverandering vorm van geweld?

Wat is klimaatverandering eigenlijk? Is het onrecht, natuurgeweld of een tragedie die ons domweg overkomt? In essentie draagt klimaatverandering bij aan geweld en conflicten. Diverse gemeenschappen die worden getroffen door extreme orkanen of tsunamies blijken te vervallen in anarchie, plundering en gewelddadigheid. Toch zit het echte geweld voor de natuurramp, namelijk het handelen van de economische elite op aarde, zijnde de bedrijven en overheden die nog decennia lang willen doorgaan met het delven van fossiele brandstoffen, ook al weten ze dat de verbranding daarvan nu al tot grote problemen leidt.

“Klimaat verandering is vorm van geweld waaraan sommigen meer schuldig zijn dan anderen en waar anderen weer het slachtoffer van zijn.

 

Als je niet tot de economische elite behoort kun je waarschijnlijk iemand alleen verwonden via ‘ambachtelijk geweld’, bijvoorbeeld met een stuk hout, een metalen pijp of een mes. De extreem rijken en machtigen kunnen zich op industriële schaal aan geweld te buiten gaan, zonder hun handen vuil te maken. Je kunt naar olie gaan boren in Nigeria of op de Noordpool en zo meer mensen en dieren de dood in jagen dan de grootste ‘ambachtelijke’ massamoordenaar ooit heeft bewerkstelligd. Andere zogenoemde leiders wegen de voor- en nadelen af van het lozen van schadelijke stoffen of het ontwikkelen van onveilige machines – iets wat veel bedrijven dagelijks doen. Nog bonter kunnen de leiders van machtige landen het maken, bijvoorbeeld door een nucleaire oorlog te beginnen en miljoenen onschuldige burgers te vermoorden. Strikt nuchter beschouwd, geldt dit ook voor de fossielebrandstofmastedonten en zij den hen hierin steunen, zoals hun lobbyisten en de politici die hier naar hun oren laten hangen.

Het gekke is dat als we het over geweld hebben, het altijd gaat over geweld van onderop en bijna nooit over geweld van bovenaf.

Een persbericht in ‘Climate News Network’ onthulde het resultaat van een onderzoek waaruit blijkt dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen klimaatverandering en toename van geweld. Dit blijkt ook uit het artikel in Nature ‘Civil Conflicts are related with global climate change’. Hieruit blijkt dat er in de tropen meer conflicten zijn in de periode van El Ninõ en dat dit mogelijk betekent dat ons tijdperk van klimaatschok ook een tijdperk wordt van toenemend geweld, internationale conflicten en mogelijk meer burgeroorlogen. De essentie is dat mensen zich slechter gaan gedragen in een tijdperk van toenemende klimaatverandering.

Dit lijkt logisch, behalve als je teruggaat naar de aanname dat klimaatverandering ook een vorm van geweld is, die nota bene extreem, afschuwelijk, langdurig en wijdverbreid is.

Klimaatsverandering als geweld


Klimaatgeweld-Ruud-VeltenaarKlimaatverandering is antropogeen – het wordt veroorzaakt door mensen, waarbij de economische elite en andere machtshebbers een veel grotere rol speelt dan anderen. De gevolgen ondervinden we dagelijks: verzuring van de oceanen – de 6e economie in onze wereld – en het uitsterven van duizenden soorten die hierin leven; het vertraagd verdwijnen van eilandstaten als de Malediven; meer overstromingen, droogtes en mislukte oogsten die leiden tot hogere voedselprijzen en hongersnood; toenemend onstuimig weer, dat we ook in Nederland beginnen te merken. Klimaatverandering is geweld.

Dus het is beter om over klimaatverandering te praten als geweld, dan over klimaatverandering en geweld. Dit moge ook blijken uit het Vijfde IPPC-rapport, samenvatting KNMI van november 2013 en de samenvatting gemaakt door het KNMI en deze video van het IPCC (synthese rapport).

De focus van veel klimaatactiegroepen ligt te veel op het mogelijke geweld onder gewone mensen als gevolg van de verwoesting van hun leefomgeving en te weinig op de verwoesting zelf en het overleven van deze mensen. Natuurlijk leiden mislukte oogsten, hoge voedselprijzen, waterschaarste en overstromingen tot massale migratie en klimaatvluchtelingen. Elke dag zien we dit in het nieuws, net zoals het onvermogen van onze leiders om hier iets aan te doen.

“De Arabische Lente is ook een vorm van klimaatconflict.

 

Je zou ook de Arabische Lente en het conflict in Syrië gedeeltelijk als een klimaatconflict mogen beschouwen: de stijging van de graanprijzen was één van de oorzaken voor de opstanden, die het aanzien van Noord-Afrika en het Midden-Oosten hebben veranderd. Je zou je kunnen afvragen hoe het geweest zou zijn als die mensen niet zo veel honger hadden geleden, terwijl je ook kunt onderkennen dat het fantastisch is dat de mensen in verzet zijn gekomen tegen het feit dat ze beroofd werden van hun bestaansmiddelen en hun hoop. Tevens moet je ook de systemen die het extreme weer en de honger in de hand hebben gewerkt in relatie zien tot de enorme economische ongelijkheid in landen als Egypte en de bruutheid waarmee mensen in de lagere klassen van het sociale systeem worden onderdrukt.

Verzet tegen onrechtvaardigheden in systeem


De geschiedenis heeft aangetoond dat mensen in opstand komen als hun leven ondragelijk wordt. Soms zorgt ook de materiële werkelijkheid daarvoor: door aanhoudende droogten, plagen, stormen en overstromingen. Maar voedsel, medische zorg, gezondheid en welzijn en toegang tot betaalbare huisvesting en onderwijs – al deze zaken worden óók gecontroleerd door geld en beleid van overheden. Het protest van Occupy Wall Street richtte zich met name op deze aspecten.

De klimaatverandering zal de voedselprijzen doen stijgen en de productie laten happeren, waardoor de honger in de wereld weer zal toenemen. Er is nu al een wijdverbreide honger op aarde en een groot deel daarvan is niet het gevolg van tekortkomingen van de natuur of van boeren, maar ernstige problemen binnen de distributiesystemen en corruptie. En dit probleem doet zich niet alleen in ontwikkelingslanden voor. In de VS leiden 12 miljoen kinderen honger en dat komt niet omdat het land niet in staat is voldoende voedsel te produceren, maar door een deels gewelddadig distributiesysteem.

Klimaatverandering zal slechts heel geleidelijk leiden tot een tijdperk van eerlijke voedseldistributie. Dit betekent dat mensen de komende decennia in opstand blijven komen tegen de systeemdiscrepanties waartegen zij ook in het verleden hebben geprotesteerd. Ze hebben geen keuze en móéten wel in opstand komen. En we mogen hopen dat we blijven inzien dat geweld niet noodzakelijkerwijs onze bron van macht is, ook niet wanneer het water ons letterlijk aan de lippen staat. Een van de gebeurtenissen die heeft bijgedragen aan de start van de Franse Revolutie, was de mislukte graanoogst in 1788 . Hierdoor explodeerden de broodprijzen en verhongerden veel arme mensen. Dit soort gebeurtenissen kunnen wellicht voorkomen worden door méér autoritarisme, regelgeving of onderdrukking van de armen. Maar dan houd je de deksel op de pan die aan het overkoken is; een betere oplossing is het wegnemen van de bron van de hitte.

Criminele brandstofbaronnen


Enkele maanden geleden twitterde Shell een bericht dat de aandeelhouders het bedrijf hadden opgedragen om te onderzoeken welke impact de klimaatverandering heeft op de Shell. Ja, je leest het goed!

Het is illustratief voor een gewelddadig bedrijf dat vorige week is begonnen met het boren naar olie op de Noordpool. Dit is een desastreus en crimineel plan, voor zowel het klimaat als voor de inheemse gemeenschappen in het gebied. Milieuorganisaties waarschuwen voor de catastrofale gevolgen van de gevaren van een olielek.

Shells veiligheidsplan lekt aan alle kanten. Zo is het aantal tests van de veiligheidsklep van de boorputten teruggebracht tot eens in de twee weken, en dat met 50 tot 75 procent kans op een olielek. Volgens het Amerikaanse Bureau of Ocean Energy Management (BOEM) is er 75 procent kans op één of meer grote olielekken in een hypothetische exploitatiefase van 77 jaar, uitgaande van 8 productieplatforms, 500 bronnen en 4,3 miljard vaten olie. De 75 procent verwijst naar een olielek van minstens 1.000 vaten. Ter vergelijk: bij de Exxon Valdez spoten 250.000 vaten in zee.

Shell heeft ook geen enkel bewijs dat het olie kan verwijderen uit de onvoorspelbare ijszee, met de zware stormen, schuivend pakijs en de korte, donkere winterdagen. En voor organische afbraak is het er simpelweg te koud.

Ook als alles volgens Shell ‘goed’ gaat, zal de verbranding van de nieuwe brandstoffen die Shell hoopt te gaan winnen het klimaat verder destabiliseren. De zone waarin Point Hope ligt, de North Slope Borough, zal naar verwachting eind deze eeuw 4 tot 6 graden Celsius warmer zijn dan nu.

Kantelpunt is het moment waarop de smeltende permafrost meer broeikasgassen uitstoot dan opneemt. Door klimaatverandering smelt het ijs binnen de Noordpoolcirkel en absorbeert de oceaan steeds meer zonnewarmte. Een proces dat wordt versneld door verbranding van fossiele brandstoffen. Doordat de Noordpool, ‘s werelds koelkast, ijsvrij wordt, warmt de aarde steeds verder op. Groot probleem is het vrijkomen van enorme hoeveelheden methaan, een broeikasgas dat wordt vastgehouden door ijs of permafrost en dat veel schadelijker is dan CO2. De permafrost onder zee en land beslaat 13 miljoen vierkante kilometer in Alaska, Canada, Siberië en delen van Europa. Door klimaatverandering kan voldoende CO2 uit de permafrost vrijkomen om de temperaturen wereldwijd nog eens met 3 graden Celsius te laten stijgen, bovenop de stijging door de verbranding van fossiele brandstoffen.

Wordt het Arctisch gebied warm genoeg, dan zet de uitstoot van koolstof en methaan uit de dooiende permafrost een proces in gang dat de huidige opwarming verder zal versterken, volgens een onafhankelijke onderzoeker van National Snow & Ice Data Center.

In Nigeria lekt meer olie weg dan Shell ons wil doen geloven. Al jaren worden er misstanden over de oliesector in Nigeria gerapporteerd. Grote hoeveelheden olie die lekken, land en water vervuilen en de broodwinning van de lokale bevolking bederven. Tussen 2011 en 2014 zijn er 624 incidenten gemeld en is er ruim elf miljoen liter olie (ruim 72.000 vaten) in het milieu terecht gekomen en is meer dan 150 vierkante kilometer (een derde van Texel) aan natuurgebied vervuild geraakt.

Ook Exon Oil maakt het erg bont bij haar jacht op meer winsten. In een recent rapport schrijft Exon:

Wij weten zeker dat geen van onze voorraden aan fossiele brandstoffen nu of in de toekomst onaangeroerd zal blijven. Wij geloven dat het ontginnen van deze grondstoffen van cruciaal belang is als we in de wereldwijd toenemende vraag naar energie willen voorzien.”

Met ‘onaangeroerd blijven’ bedoelt EXON dat de voorraden aan fossiele brandstoffen – steenkool, olie en gas, die zich nu nog in de bodem bevinden – waardeloos worden als we in de nabije toekomst besluiten dat ze niet meer ontgonnen en verbrand mogen worden. Want wetenschappers zeggen dat we het grootste deel van de nu bekende voorraden aan fossiele brandstoffen in de bodem moeten laten zitten, als we de mildere boven de extremere versie van klimaatverandering verkiezen. Onder een meer vriendelijke versie zullen onnoemelijk meer mensen – en soorten en plaatsen – kunnen overleven. In het best mogelijke scenario zullen we de aarde minder schade toebrengen. Het lijkt er dus op dat we momenteel ons het hoofd breken over de mate waarin we de aarde willen verwoesten.

Mens en dier slachtoffer van geweld


Op elk slachtveld moeten we ook naar het systemische geweld op industriële schaal kijken, en niet alleen naar het ‘ambachtelijke’ geweld van de stemlozen. Dat is de essentie als we het over klimaatverandering hebben. Industriëlen en oliebaronnen als Shell en Exxon gokken er volgens econoom Nick Stern op dat de wereld het klimaatprobleem niet zal oplossen en dat de samenleving of overheid het bedrijf niet zal dwingen de voorraden in de grond te houden. Deze bedrijven stellen hun aandeelhouders dan ook gerust dat ze nog lange blijven profiteren van de snelle, gewelddadige en doelbewuste verwoesting van de aarde.

‘De verwoesting van de aarde’ – dat is een vermoeide uitdrukking, tenzij je het relateert aan het gezicht van een hongerend kind of het beeld van verschraalde  landbouwgronden – en dat dan een paar miljoen keer. Of als je kijkt naar de zogenoemde ‘tweekleppigen’ – de sint–jakobsschelpen, oesters en arctische zeeslakken, die geen schelpen meer kunnen vormen door de verzuring van de oceanen. Of een nieuwe superstorm of tsunami die wéér een andere stad of eiland verwoest.

Klimaatverandering is geweld op mondiale schaal, tegen plaatsen, soorten én mensen. Als we het fenomeen eenmaal bij de juiste naam noemen, kunnen we eindelijk beginnen een echt gesprek te voeren over onze prioriteiten en waarden. Want de opstand tegen de meedogenloosheid begint met een opstand tegen de taal die deze meedogenloosheid verhult.

Meer info


Geraakt of geïnspireerd door deze blog? Ruud Veltenaar & Associates biedt masterlezingen, keynotes en strategische workshops over trends en ontwikkelingen en de impact op ons leven en werk.

Zie bijvoorbeeld de masterlezing ‘Duurzaamheid en de noodzakelijke revolutie: van ego naar eco’ of ‘Futurama 2050: tijdlijnen naar volgende generaties’.

Neem nu contact op of vraag een offerte aan. Je kunt me ook volgen op Twitter.


Bron: Dit artikel is uit het Engels vertaald en afkomstig uit ‘The Encyclopedia of Trouble and Spaciousness’ van Rebecca Solnit.

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.