22 nov Natuurlijk kapitaal: factuur uit de natuur

Wat als de natuur ons een factuur zou sturen? Het is geen gekke vraag als men zich realiseert dat de koraalriffen, het Amazoneregenwoud en de bijen ons in 2014 meer dan een miljard hebben opgeleverd.

Het bijtje is een klein beestje en met zijn aanverwante neef de hommel en het zweefvliegje zorgen ze als bestuivers voor ruim 50% van de fruitproductie en bijna 25% van de groenteproductie in ons land. Deze natuurlijke dienstverlening levert ons land elk jaar driekwart miljard euro op. Mondiaal gaat het om duizend miljard euro!

Je kunt het Amazonewoud als één grote regenfabriek zien. Ruim een kwart van de regen die mondiaal valt, wordt geproduceerd in het Amazonewoud. Zo voedt dit woud onze landbouweconomie ter waarde van bijna een kwart miljard euro per jaar.

We zouden zo ook naar de koraalriffen moeten kijken. Zij fungeren als voedselbank voor miljoenen zeedieren en vormen voor onze kuststroken een natuurlijke barrière tegen stormen of erosie. Uiteraard is het ook een toeristische trekpleister, maar wat mensen minder weten is dat het rif ook een goudmijn is voor de farmaceutische industrie, aangezien de koraalriffen bestanddelen bieden voor nieuwe medicaties. Het gaat hier om ruim 30 miljard euro per jaar.

“Het natuurlijk mondiaal product (NMP) is 15 keer meer dan het vermogen van alle miljonairs opgeteld.”

Bij elkaar opgeteld zouden de bijen, het Amazonewoud en de koraalriffen ons een factuur kunnen sturen voor haar resources die ons een omzet hebben opgeleverd van 1.250 miljard euro. De jaarlijkse mondiale winst van alle ecosysteemdiensten bedraagt 115 biljoen euro, bijna tweekeer zo veel is als het BNP van alle landen samen.

We onderbetalen de natuur

We roven de aarde in sneltrein vaart leeg en we betalen de natuur er nauwelijks voor terug. Tijdens een vakantie op het Barièrrerif betaal je voor een duikcursus duizend dollar, inclusief een gratis lunch op de boot. De lessen zijn prima, de vorderingen uitstekend. Het resultaat: een mooi diploma en nadien tientallen exotische excursies onder water. Iedereen happy?

Niet echt. Want de duiklessen kosten meer dan de inzet van de instructeur en het duikmateriaal. De belangrijkste leverancier, het rif, verdient weinig tot niets aan de injectie in de lokale economie. Vergelijkbaar met de kwart miljard euro die Nederland jaarlijks verdient aan haar vliegende bondgenoten de bijen, hommels en zweefvliegjes. Hoeveel van deze omzetten en winsten die direct uit de natuur afkomstig zijn, worden weer geïnvesteerd in onze ecologische infrastructuur?

Menselijke systemen en economie verheven boven de natuur

Volgens de Indiase milieu-econoom Pavan Sukhdev stellen wij natuurlijk kapitaal ondergeschikt aan onze economische belangen, met catastrofale gevolgen. “We hebben de ongebreidelde neiging om de natuur te domineren, simpel weg omdat het wordt beschouwd als een gemeenschappelijk erfgoed”. In feite zijn we blind voor de echte waarde van de natuur, omdat deze door onze hebzucht onzichtbaar wordt gemaakt.

De Millennium Ecosystem Assessment van de Verenigde Naties concludeerde in 2005 [download report] al dat mondiaal 15 van de 24 onderzochte diensten die de natuur ons aanreikt erop achteruitgaan. Zo neemt de visstand af en ook onze natuurlijke luchtzuivering en klimaatregulatie gaat jaarlijks met sprongen achteruit. De laatste vijftig jaar ging de snel groeiende vraag naar voedsel, drinkwater en grondstoffen gepaard met een historisch verlies aan diversiteit van leven op aarde. Bij zo’n 60 procent van de ecosystemen wereldwijd zou er sprake zijn van overexploitatie en verminderde stabiliteit van de ecosysteemdiensten die ze leveren.

“80% van de Nederlandse planten verdwijnen, als de bijen in ons land uitsterven”

In Nederland is het voortbestaan van de helft van de 350 soorten bijen en hommels twijfelachtig en worden deze met uitsterven bedreigd. Hierdoor komt het bestuiven van onze voedselgewassen en biodiversiteit direct in gevaar. Wereldwijd krimpen bijenpopulaties dramatisch door bestrijdingsmiddelen, een te kort aan voedselrijke bloemen en planten, een gebrek aan nestgelegenheid en parasieten. Vooral onze industriële landbouw is verantwoordelijk voor de alarmerend hoge bijensterfte. In ons land is de situatie nog zorgelijker, omdat onze landbouw het hoogste bestrijdingsmiddelengebruik per hectare in Europa gebruikt. Het CLM berekende dat als de bij zou uitsterven, er een nationale productiedaling komt van 200 miljoen euro onder fruittelers en 500 miljoen euro onder groentelers. 80% van de Nederlandse planten verdwijnen, als de bijen in ons land uitsterven.

Kunnen we het gat van 700 miljoen euro dekken aks de bijen uitsterven?

Sukhdev is allesbehalve een dromer en idealist en heeft, aks voormalig succesvol bankier, een idee. In 2008 starte hij het internationaal onderzoeksinitiatief The Economics of Ecosystems and Biodiversity, dat een interessante visie heeft om de onzichtbaarheid van de natuur in de economie duidelijk te maken. Pavan Sukhdev wil de natuur integraal integreren in onze economische modellen en er zelfs een monetaire waarde op te plakken.

“De natuur is enorm waardevol, maar we verliezen haar omdat ze gratis is. Alleen door ervoor te betalen zullen we er meer respect voor tonen”.

Factuur uit de natuur

Helaas kan de natuur zelf geen factuur sturen en daarom doen enkele innoverende ondernemers dat in haar plaats en uiteraard onder toezicht. Een prachtig voorbeeld van Pavel Sukhdev’s visie in de praktijk.

Voorbeelden hiervan zijn de adviesbureaus die zich hebben gespecialiseerd in het calculeren van de prijs van de natuurlijke hulpbronnen die bedrijven en instellingen gebruiken, inclusief de sociale en maatschappelijke kosten van de diensten en productie.

In België berekende Naturalogic als eerste de prijs van CO2-emissie van bedrijven. Naturalogic is een innovatief en missie gedreven natuurkapitaal adviesbureau met een de jonge directeur Eric Dierickx aan het stuur. ‘Bij financieel kapitaal stapel je schulden op als je te veel uitgeeft, iets wat op termijn kan leiden tot faillissement. Ook voor natuurkapitaal geldt dat wanneer we te veel voorraad weghalen, we een schuld opstapelen die terugbetaald moet worden. De overgrote meerderheid van bedrijven houdt hier geen rekening mee. Ze evalueren incorrect hun impact op ecosystemen en de maatschappelijke kosten die hierbij komen kijken.’

Naturelogic wil meer dan alleen de ecologische voetprint zichtbaar maken door deze ook intern te factureren, met als uitgangspunt ‘als we toch al de opbrengst privatiseren, waarom dan niet ook de impact?’

Precies hier ligt de kern van de innovatie. Volgens voorstanders van natuurinclusieve bedrijfsvoering, dient het berekende kostenplaatje van de natuur vooral als informatie voor besluitvorming, strategie, marketing en communicatie. Bovendien hoeft aandacht voor de ecologische impact geen belemmering te zijn voor het ondernemerschap. Het biedt juist kansen.

Maar hoe bereken we de factuur uit de natuur?

Binnen de adviesbureaus bestaan verschillende manieren om de natuur monetair te waarderen. Zo zijn er payments for ecosystem services, waarbij iemand die werkt in de natuur beloond wordt door iemand die rekent op de natuur. De één betaalt de ander om zijn eigen ecosysteemdienst te onderhouden. Zo kan een lokale bierbrouwer in plaats van te investeren in waterzuiveringsoplossingen, de plaatselijke landbouwers betalen voor duurzame landbouwpraktijken. Het kost de brouwer minder om schoon grondwater te garanderen, de boer krijgt aantrekkelijke compensatie en het ecosysteem blijft behouden.

Een andere methode gebruiken Trucost en PWC, die wereldberoemd werden met de milieuresultatenrekening van het Duitse kledingmerk Puma. De textielgigant was in 2010 de eerste die zijn impact op het milieu volledig in kaart bracht en de kosten erna doorrekende aan de consument. Prijskaartje? 145 miljoen euro aan milieukosten op jaarbasis. Zo kwamen Trucost en PWC bijvoorbeeld uit op 0,97 euro per verbruikte kubieke meter water en 80,5 euro per ton uitgestoten koolstofdioxide. Puma voegde deze kosten toe aan zijn jaarrekening en via ecolabels op de kleding wist de consument precies waar de meerprijs naartoe ging.

Hoe gek is het: een prijs op de natuur zetten?

Zo op het eerste gezicht lijkt het gek om een exacte calculatie te maken voor onze exploitatie van de  koraalriffen, de Nederlandse bij of de gevolgen van je Pumasweater voor het milieu. Het monetair waarderen van de natuur stuit vaak op kritiek, want hoe vernieuwend het economisch model ook mag zijn, de ecologische én maatschappelijke impact van een volledige productieketen berekenen blijft bijna een schier onmogelijke opdracht. Vooral schakels aan het begin en het einde van de keten, van katoenplukkende handen tot wat er gebeurt na afdanking van je kledingstuk, blijven vooralsnog onzichtbaar.

Bovendien plakken de bureaus prijzen op dingen die nooit eerder een prijstag hebben gekregen. En natuurlijk zullen bedrijven pas voor natuurinclusief ondernemen kiezen als er sprake is van een win-winsituatie en dus niet alleen vanuit ideologische overtuiging. Tegenstanders vrezen daarom dat dit model vooral berust op ecomarketing, waarbij bedrijven louter reputatiegewijs handelen. Hiermee dreigt het natuurkapitaalverhaal een zoveelste ecohype te worden met uiteindelijk weinig invloed op milieubescherming en onze planeet.

Verder lijkt ons kapitalisme zo ver doorgedreven, dat we het moeilijk zal blijken om natuurlijk kapitaal mee te rekenen en daarom vind ik dat de overheid meer moet reguleren om de natuur te beschermen. Samen met de overheid moeten we er dan voor waken dat bedrijven en mensen economisch gaan beslissen welke ecosystemen wel en niet de moeite waard zijn om voor te betalen.

Veel multinationals – waaronder PepsiCo, Coca Cola, Interface, Kering, Akzo Nobel en Novo Nordisk – investeerden al in natuurinclusieve bedrijfsvoering. Natuurkapitaalconsultants als Naturalogic, Trucost en consorten geven toe dat boekhoudkundige cijfers niet altijd even accuraat zijn en dat veel bedrijven hier inderdaad vooral kansen voor ecomarketing in zien. Dierckx: ‘Maar vergeet niet dat het denkmodel een ecologisch bewustzijn bij ondernemers creëert, en dat is uiteindelijk wat we moeten bereiken?’

Meer weten? Check hier de Helpdesk Natuurlijk kapitaal! De Helpdesk Natuurlijk Kapitaal biedt kosteloos ondersteuning aan bedrijven die aan de slag willen met biodiversiteit. Om hun impact op de natuur te verminderen en om bedrijfseconomische kansen te benutten.

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.